OV-chipkaart
;
by Simone Dirven

Mag Translink de OV-chipkaartgegevens van studenten doorgeven aan DUO? Kessels Blogt

Fraudejagers ministerie neuzen in ov-chipkaarten studenten’, kopt de Volkskrant vandaag. Wat is er aan de hand? Translink, het bedrijf achter de ov-chipkaart, zegt op verzoek van het ministerie gegevens van ov-chipkaarten van studenten door te geven aan de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO). Met deze gegevens kan de DUO fraude met opsporen bij studenten. Door na te gaan hoe de reisroutes van studenten liggen, kan de DUO controleren of studenten thuis- of uitwonend zijn. Dat is van belang voor de basisbeurs die studenten kunnen ontvangen bij studenten die al langer dan twee jaar studeren.

Privacy en ov-chipkaart 
Op 8 mei van dit jaar deed de rechtbank Den Haag uitspraak in een zaak die een op fraude betrapte student had aangespannen tegen de DUO. De student meent dat Translink gegevens verzamelt die aspecten van zijn privéleven blootleggen. Dat maakt dat er een wettelijke grondslag moet zijn voor het doorgeven van die gegevens aan de DUO op grond van artikel 8 van het Europese Verdrag voor de Rechten van de Mens dat de eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer regelt. Volgens DUO is artikel 5:17 in samenhang met 5:18 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) de grondslag en mag de DUO als toezichthouder deze gegeven opvragen bij Translink en is Translink zelfs verplicht om de gegevens te verschaffen. Zo is in artikel 5:17 lid 1 Awb te lezen: ‘Een toezichthouder is bevoegd inzage te vorderen van zakelijke gegevens en bescheiden.’

Vonnis van de rechtbank in het voordeel van de student
De rechter gaat hier niet in mee. De rechter is namelijk van mening dat artikelen 5:17 en 5:18 Awb alleen van toepassing zijn op zakelijke gegevens en niet als een voldoende duidelijke en voorzienbare en met waarborgen omklede wettelijke grondslag te kwalificeren zijn. De gegevens die op een ov-chipkaart van studenten worden opgeslagen, zijn volgens de rechter privégegevens omdat ze herleidbaar zijn tot een individu. Het zijn geen zakelijke gegevens. De rechtbank verwoordt dit als volgt:

11. Uit het bovenstaande volgt dat de inbreuk die het gebruik van de reisgegevens maakt op het recht op respect voor het privéleven van eiser, niet berust op een voldoende duidelijke en voorzienbare en met waarborgen omklede wettelijke grondslag. Om die reden is door het gebruik hiervan artikel 8 van het EVRM geschonden. De in- en uitcheckgegevens die verweerder via Trans Link Systems heeft verkregen moeten daarom als onrechtmatig verkregen bewijs worden aangemerkt en mogen niet worden gebruikt ter onderbouwing van de onder 4. genoemde herziening. Gelet hierop is er geen feitelijke grondslag meer voor het standpunt van verweerder dat eiser niet woont op het adres waaronder hij staat ingeschreven in de gemeentelijke basisadministratie persoonsgegevens en berust het bestreden besluit en het besluit van 27 mei 2016 niet op een deugdelijke motivering’.

Wet bescherming persoonsgegevens
Het valt mij op dat in het vonnis alleen artikel 8 EVRM als grondslag voor de vordering van de student wordt gebruikt terwijl de Wet bescherming persoonsgegevens (Wbp) wat mij betreft ook een grondslag had kunnen zijn. De Wbp schrijft namelijk ook voor dat persoonsgegevens alleen mogen worden verwerkt op grond van één van de gronden van artikel 8 Wbp. Artikel 8c Wbp bepaalt dat persoonsgegevens mogen worden verwerkt als ‘de gegevensverwerking noodzakelijk is om een wettelijke verplichting na te komen waaraan de verantwoordelijke onderworpen is’. Dan zou er dus een wettelijke grondslag moeten zijn voor Translink om de gegevens aan DUO te verstrekken. Artikel 8e Wbp biedt in dit kader een misschien nog interessantere grondslag voor DUO, namelijk als: ‘de gegevensverwerking noodzakelijk is voor de goede vervulling van een publiekrechtelijke taak door het desbetreffende bestuursorgaan dan wel het bestuursorgaan waaraan de gegevens worden verstrekt’. DUO zou kunnen beargumenteren dat het voor een goede vervulling van zijn publiekrechtelijke taak nodig is dat zij de gegevens van Translink ontvangt.

Terug naar de huidige situatie
Translink zegt nog steeds een geldige grondslag te hebben om de gegevens door te geven aan de DUO. Terwijl de rechtbank Dan Haag dus al geoordeeld heeft dat artikelen 5:17 en 5:18 Awb die grondslag niet kunnen zijn. Welke grondslag Translink bedoelt, is niet opgenomen in het Volkskrantartikel. DUO wil in beroep tegen de uitspraak van de rechtbank Den Haag en de Centrale Raad van Beroep (CRB) vragen om zich over de kwestie te buigen.

Kortom, ofwel de CRB moet oordelen dat  artikelen 5:17 en 5:18 Awb een geldige grondslag zijn voor het doorgeven van de gegevens, of er moet een andere grondslag gevonden worden om de gegevens door te mogen geven aan DUO.

Stel dat DUO geen gelijk krijgt van de CRB, geldt de uitspraak dan voor alle studenten?
In dat geval geldt dat de DUO de gegevens van Translink niet ten grondslag mag leggen aan het bestuursrechtelijke besluit van de DUO. Dat speelt in de specifieke situatie tussen die ene student en de DUO. Tegen een besluit van een overheidsorgaan (zoals een besluit van de DUO), kunnen studenten bezwaar maken middels een bezwaarschrift. Hierna kan de student eventueel nog in beroep. In het bestuursrecht gelden strikte termijnen. Is het bezwaar niet op tijd ingediend? Dan heeft de student kort gezegd pech. Krijg je als student een besluit van de DUO dat uit ov-chipkaartgegevens is gebleken dat je niet uitwonend bent? Dan is het verstandig om tijdig bezwaar te maken.

Meer weten? Neem vrijblijvend contact met mij op!

Simone Dirven

Share this article

Comments are closed.